Oververtegenwoordigd

Anti Crimi

Als sinds ik een tiener was, of zelfs jonger, heb ik meegekregen dat Antillianen crimineel zijn. Niet zomaar crimineel maar sterk crimineel. We zouden er aanleg voor hebben.  Hele families doen aan louche zaken en als je onverhoopt een Antilliaan tegenkwam die dat niet was, was die de uitzondering die de regel bevestigde. Hoe hardnekkig dit beeld is heb ik zelf ondervonden. Ik geloofde erin. Ik leefde ernaar. Retoriek is verleidelijk en voor jongeren, vooral uit minderbedeelde milieus, is criminaliteit aantrekkelijk. Gangsterrap en misdaadfilms schetsen ook een romantisch beeld van een aanlokkelijke criminele carrière die zelfs als het misgaat een eervol en mannelijk einde biedt. Sterven in een ‘blaze of glory’, staand op je voeten in plaats van nederig op je knieën je weinig benijdenswaardige lot aanvaardend. Op beïnvloedbare jongeren gaat de nuance van de artistieke uiting in muziek en films vaak verloren. Net als jonge voetballers met het geloof de nieuwe Messi of Ronaldo te worden, fantaseren andere jongeren de nieuwe Escobar of de nieuwe Tupac te zijn. Natuurlijk met alle pieken maar zonder de dalen. Zodoende vervagen grenzen en raken oorzaak en gevolg verward met elkaar. Negatieve zelfbeelden versterken elkaar en vooroordelen en stereotypen worden geijkt.

Een stellige uitspraak die ik vaak voorbij heb horen komen is dat het land overspoeld wordt met criminele Antillianen. Hele wijken zouden vol zitten met werkloze, bijstand trekkende, criminelen uit de Caraïben. In Nederland wonen een kleine 150.000 Antillianen. De werkelijkheid is dat van deze relatief kleine groep iets minder dan 20% werkloos is (3x zoveel als bij autochtonen, doch niet de overweldigende meerderheid die ons keer op keer wordt voorgeschoteld) en een significant gedeelte is dat redelijk recent door de crisis en de aanhoudende kwakkelende economie geworden. We horen bij de eersten die ontslagen worden en de laatsten die aangenomen worden. Over vaste aanstellingen niet te spreken. Of dat nou racisme is of ‘onbekend maakt onbemind’, werkgevers nemen liever geen risico’s en laten zich vaak sturen door hardnekkige denkbeelden die maar matig door cijfers of zelfs persoonlijke positieve ervaringen getemperd kunnen worden.

MLB anti's

Antillianen zijn oververtegenwoordigd in de misdaadstatistieken. Afro-Nederlanders zijn oververtegenwoordigd in de misdaadstatistieken. Niet-westerse allochtonen zijn oververtegenwoordigd in de misdaadstatistieken. Maar wat betekent die zin nou eigenlijk? Wanneer politici zoals Habe Zijlstra zulke uitspraken doen om etnisch profileren door de politie te verdedigen is het van belang om te weten of wat er gezegd wordt ook strookt met wat er bedoeld wordt.  Wat er gezegd wordt is namelijk dat in vergelijking met autochtonen er procentueel meer leden van de andere groep verdacht worden (‘verdacht’ is hier belangrijk maar daar kom ik later op terug) van criminele activiteiten. Dat is namelijk wat ‘oververtegenwoordiging’ betekent.  Maar wat er bedoeld wordt is wat anders, bij mij is er weinig twijfel dat wat er bedoeld wordt is dat er meer niet-autochtone criminelen (met name van de ‘donker’ en ‘licht getinte’ varianten) rondlopen dan autochtone, dus dat legitimeert alle donker en licht getinte Nederlanders nauwlettend te volgen en te beoordelen louter op kleur. Dit is racisme, mensen op raciale kenmerken beoordelen en in staat zijn over deze groep macht uit te oefenen en dit ook te doen door deze groep anders te bejegenen dan andere groepen in de samenleving, is het schoolvoorbeeld van racisme. Discriminatie gegrond op ras + systematische machtsuitoefening om die discriminatie te bewerkstelligen = racisme.

Dan maakt het niet uit of er oververtegenwoordiging is en hoe groot deze oververtegenwoordiging is, in Nederland is het strafrecht nog altijd gegrond op een onschuldpresumptie en discriminatie op grond van ras is nog altijd niet toegestaan. Dan kan ik wel met cijfers gaan strooien om te illustreren hoe belachelijk, ineffectief en disproportioneel etnisch profileren is ten aanzien van het bestrijden van misdaad, maar dat zou eigenlijk niet moeten hoeven. Het bovenstaande zou, zoals onze rechtstaat betaamt, voldoende moeten zijn om dergelijke praktijken achterwege te laten. Maar onze rechtstaat is ziek en de kwaal is institutioneel racisme. Daarom hier toch wat simpele berekeningen over de situatie van Antillianen (vergelijkbare berekeningen kunnen voor alle niet-westerse[1] allochtone groepen gemaakt worden).

Het klopt dat Antillianen boven aan de lijst pronken van verdachten. Van de 150.000 Antillianen worden volgens recente cijfers (globaal en afgerond) van het CBS tussen de 6 en 8% gemiddeld verdacht van criminele activiteiten.  Dat komt uit, over heel Nederland verspreid, op maximaal 12.000 personen (een getal dat steeds verder dalende is). Van de 15.000.000 autochtonen wordt 1 – 1,5% verdacht van criminele activiteiten. Dat komt neer op minimaal 150.000 personen. De kans dat je dus een autochtone crimineel tegen het lijf loopt is 12x groter dan dat je een criminele Antilliaan treft. Het bovenstaande in overweging nemende moet we ons ook nog eens afvragen hoe iemand verdachte wordt en hoe vaak een groep gecontroleerd wordt. Het is natuurlijk logisch dat als er meer lieden van één groep vaker gecontroleerd worden dat er vaker bij die groep ook wat aangetroffen wordt dat het daglicht niet kan verdragen dan bij de groep die maar sporadisch gecontroleerd worden. Ook moet de vraag gesteld worden wat er eerst was, de verdachtmakingen of de misdaden? Zoals ik in het begin van dit stuk aangestipt heb, het is een vicieuze cirkel. Naarmate een groep steeds verder gecriminaliseerd wordt, des te meer de groep zich deze identiteit kan gaan aanmeten.  Zeker wanneer andere opties tot ontplooiing en sociaal stijgen geblokkeerd worden door vooroordelen die weer bevestigd worden door cijfers die ontstaan door overmatige controles gevoed door, jawel, vooroordelen. Ook wordt door de focus op verdachten en minder op veroordeelden de oververtegenwoordiging, die er zeker is, opgeblazen. Deze cirkel kan alleen doorbroken worden als autoriteiten voorgaan in het gelijk behandelen van alle burgers. Dit zijn geen nieuwe inzichten, maar het zijn inzichten die hedendaags overstemd worden door racistisch populisme aangevoerd door de Grote Blonde Leider waar steeds meer politieke partijen uit angst voor zetelverlies zich steeds meer mee vereenzelvigen.

1311_rap_etnprof

Vandaag zijn we weer geconfronteerd met een zaak waarbij een jonge Afro-Nederlander is doodgeschoten door de politie. Hij bleek ongewapend en de voorlopige details doen weer een tragisch drama vermoeden als gevolg van overmatig geweld door de politie (er zijn minimaal 6 schoten gelost) bij een mogelijk verwarde jongen. Ik vraag me af in hoeverre vastgeroeste percepties van zwarte jongeren een aandeel gehad hebben in zijn dood. Het moet benadrukt worden dat het absoluut geen makkelijke zaak is voor agenten om binnen luttele seconden gevaar in te schatten en te handelen in kwesties van leven en dood. Maar we kunnen de lat op geen enkele wijze lager leggen dan onze huidige wetgeving vereist noch kunnen we gedogen dat de wet niet naar de letter uitgevoerd wordt door haar handhavers. Dit is wat een rechtstaat is, liever 10 criminelen op vrije voeten dan één enkele onschuldige dood. Als blijkt dat onze agenten de zware taak die zij hebben niet aankunnen moeten wij beter selecteren en opleiden, maar ook ontlasten, financieren en ondersteunen. Zodat zij hun werk naar behoren kunnen doen. Daarom hebben wij als volk het geweldsmonopolie bij de overheid neergelegd. Zodat daar door bekwame personen, volgens vaste procedures die onze veiligheid zo goed mogelijk trachtten te bewaken, gebruik van wordt gemaakt. Zodat Rishi niet doodgeschoten wordt terwijl hij bang wegrent en Mitch niet gewurgd wordt met de dood tot gevolg omdat agenten zich geprovoceerd voelen. Sommigen denken dat wij (zij die ageren tegen overmatig politiegeweld) het erom doen. Dat we weer een zaak hebben om ‘racisme aan op te hangen’ en de politie te demoniseren. Het tegendeel is waar. Gisteren hoopte ik vurig dat het geen zwarte jongen, geen Antilliaan, was die doodgeschoten is en als het wel zo was dat er een te begrijpen aanleiding voor was, dat hij met een wapen zwaaide en een gevaar was voor anderen. Niet omdat ik liever een witte jongen doodgeschoten zie worden of vind dat verdachten ter plekke geëxecuteerd dienen te worden, maar omdat ik het liever heb dat wij die protesteren tegen etnische profilering en institutioneel racisme het fout hebben, dat wij overdrijven. Liever dat dan dat er weer een leven ontnomen wordt waar dat niet gehoeven had als we eerlijk tegen elkaar zouden zijn in het aankaarten van (en het voordragen van oplossingen voor) onze maatschappelijke problemen. Als we echt oplossingen willen vinden dan moeten we kijken naar wat de gemene deler is tussen alle criminelen. Dan kom je uit op sociaaleconomische omstandigheden, toekomstperspectieven en maatschappelijke acceptatie van de ‘ander’. Dit weten we, laten we er ook naar gaan handelen.

[1] Antillianen met een westerse levensstijl, grotendeels katholiek en letterlijk liggend in het westen als niet-westers omschrijven en Indonesiërs en Japanners weer wel, is nonsens.

Update 04-10-2016: Naar aanleiding van een nieuwe verschenen rapport over etnisch profileren schreef sociaal-wetenschapper Sinan Çankaya enkele kritiekpunten

Advertenties

3 gedachten over “Oververtegenwoordigd

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s